CHUYỆN 133:

VÀI MẨU CHUYỆN CŨ XIN HẦU BÀ CON.

Kính chào bà con anh chị em, hôm nay được rảnh chút tôi lại lan man vài chuyện xưa cũ hầu bà con.

Trong không khí những ngày tháng 9 hào hùng lịch sử 5 anh em tôi ngồi ở một góc quán bia cỏ gần bờ hồ Tây ôn lại chuyện cũ với nhau, anh thì ở trong Nam ra, anh thì ở miền Trung, anh thì Hải Phòng, anh thì miền Tây (Việt kiều Campuchia hồi hương)..các anh kéo theo cả vợ con cháu chắt ra coi diễu binh mừng Quốc Khánh, anh em báo trước lên nhóm nên dù có bận chạy gờ ráp khách khứa cỡ nào tôi cũng phải gác hết lại ra gặp các anh em, già hết cả rồi còn được bao năm gặp nhau nữa, ai cũng thương tật bệnh hoạn đầy người rồi…

Ngồi trong quán nhìn ra hồ Tây lộng gió trong không khí tưng bừng của toàn dân tộc trước ngày Quốc Khánh này không hiểu sao gần như mọi người đều nhớ tới những ngày ở phum Kam nác bên lộ 56 hướng từ Sisophon đi Svaycheck..

Sở dĩ nhớ nơi đó là vì cả 5 anh em tôi đang ngồi cùng nhau đây đều từng ở đó trong cùng một thời điểm, chúng tôi còn nhớ như in đêm hôm trước là ngày 1/9 anh Bảy từ Sisophon xuống có mang theo một lá cờ đỏ sao vàng đã bạc màu và hằn vết gấp cùng với một..con cá chép rất to nghe anh nói mua của dân chài ở sông, và một con vịt Xiêm ( con ngan đó bà con) chú Ba và anh Ba Lượng nuôi ở trên Sisophon, anh Ba rất thích chăn nuôi trồng cấy anh từng nuôi cả chục con trăn mới nở tới khi chúng to bằng cổ chân thì chúng tôi đành phải thả bớt với thịt bớt đi vì anh em tôi bắt chuột cho chúng ăn không nổi nữa.

Anh Bảy trịnh trọng gọi thằng Như kền kền ra giao việc cho nó, cá chép thì nướng và kho vì không có mỡ chiên rán, con ngan thì đem nấu măng.

Thằng Như nhọ đít (anh nuôi) chuyên bếp núc sở dĩ có biệt danh kền kền là vì lúc ở Samrong trong lúc đi “dã ngoại” bọn tôi đã bòm được một con kền kền, nhìn nó gớm ghiếc quá tôi bảo vứt đi nhưng nó với thằng Th vẫn cố xẻo hai cái đùi về tính nấu ăn thử, lúc đó mùa khô nên chúng tôi đói tàn tạ lắm, đã đói ăn còn khát cả nước nữa, nước quý hơn máu, anh Tân là người giữ và quản lý can nước cho cả đội, anh bỏ hết đồ trong ba lô ra bỏ cái can nước vào đó, lấy miếng ni lông cũ buộc rất cẩn thận cái miệng can, khát lắm mới dừng lại chia mỗi người một nắp can, ai cũng ngửa cổ uống không còn một giọt, uống xong còn lè lưỡi liếm nốt những giọt nước còn bám trên cái nút can, những cơn khát kinh khủng khiến mắt hoa hết lên miệng khô khốc mắt đỏ ngầu, nhìn toàn ra ảo giác.., tôi đã từng vừa đi vừa liếm mồ hôi chảy ra trên hai cánh tay mình cho đỡ khát, nhiều anh em bị thương do cây nhọn hay gai tre già cào vết thương hở hoác máu chảy ròng ròng chả quan tâm mà chỉ quan tâm xem cái can nước có bị sao không thôi.

Lấy được hai cái đùi con kền kền nhưng trời mà ăn nổi thứ của nợ đó, nấu lên nó có màu đục lờ lờ và mùi thì như mùi xà phòng 72 không tài nào mà nuốt nổi.

Đêm đi công việc về xong tất cả chúng tôi lục tục tập trung nấu nướng chế biến cỗ bàn như thật, lúc đó chúng tôi ở phía sau một đơn vị bạn vì lý do an toàn, cái hầm chúng tôi ở là cái hầm nhốt tù của một nông trang chế độ Khmer đỏ cũ xây nên, nó nửa chìm nửa nổi và tối tăm hôi hám sặc mùi âm khí, phía dưới bên phải là những dãy hầm xây chứa nước chắc vừa để ăn vừa để sinh hoạt cho lũ Ăngka, tôi nghe nhiều người sống sót kể họ không được dùng nước sạch trong đó mà phải uống nước ngoài đồng nơi họ làm việc, thứ nước lẫn bùn phân và xác người phân huỷ.., phía bên phải cách căn hầm đó chừng trăm mét là dãy nhà ở tập trung tuy nhiên cháy và đổ nát gần hết rồi, chỉ còn dãy nhà xây chắc dành cho bọn Ăngka ở là tạm còn nguyên, chúng tôi nấu nướng xong bày “cỗ” lên dãy nhà xây đó vì có bàn ghế anh em bạn vẫn dùng làm chỗ họp hành, đại khái như một cái hội trường dã chiến của đơn vị họ vậy.

Trời còn chưa sáng anh Bảy đã treo lá cờ lên cái bảng ở giữa khu hội trường đó, tôi thấy hình như ở căn nhà tập trung nào của Khmer đỏ cũng có cái bảng to thì phải chẳng biết chúng để làm gì.

Anh em chúng tôi lôi ra những bộ đồ tạm gọi là lành lặn tử tế nhất nhưng hôi xì bẩn thỉu ra mặc, cài cúc cổ sơ vin rất cẩn thận cả gần chục chỉ huy cán bộ của họ cũng được mời tới dự “đại tiệc”, sau nghi lễ chào cờ, một sĩ quan bạn chơi đàn ác cóoc cho thằng Già làng hát Quốc ca Việt Nam, xong thì anh Bảy đứng lên nói ngắn gọn về buổi lễ chào cờ chào mừng Quốc khánh Việt Nam chúc tất cả các anh em hoàn thành tốt nhiệm vụ, chúc Việt Nam Campuchia samakhi, samakhi… chắc trong tất cả các đơn vị thời điểm đó chỉ có chúng tôi là tổ chức sớm nhất, mọi nghi thức xong rồi mà trời còn chưa sáng hẳn.

“Cỗ bàn” thì đơn giản, “hạ tầng cơ sở” thì nghèo nàn tạm bợ, quân trang của những người lính cũng thiếu thốn và rách rưới nhưng tinh thần thì rất phấn khởi và trang nghiêm khi đứng ở một nơi xa trước lá cờ Tổ Quốc như là đang “vái vọng” về Tổ Quốc Quê Hương vậy.

Sau đó là màn liên hoan, nói chung là không có xã giao khách sáo như “công tác ngoại giao” cấp chính phủ đâu, tất cả hồ hởi mời nhau gắp rót ào ào, không ai lạ gì ai nên không có màn giới thiệu và bắt tay bắt chân gì cả, anh em bạn kiếm đâu ra can rượu cuốc lủi đem sang, anh Bảy dặn chúng tôi uống ít thôi không say đấy, cuối cùng anh Bảy say đầu tiên sau bát rượu samakhi thứ hai đã thấy ôm miệng lảo đảo rồi, mới sáng sớm đã nắng nóng, quan khách ban đầu thì áo quần chỉnh tề ngồi ăn cỗ nhưng khi nắng lên mái nhà tôn nóng hầm hập thì đã bắt đầu rút áo khỏi quần bỏ sơ vin bốc đồ ăn bằng tay (người Cam họ quen ăn vậy chứ không phải lỗ mãng gì đâu) rồi tới tầm 8-9 giờ thì đã có vài ông cởi trần trùng trục lảo đảo đi về vừa đi vừa khen ăn ngon lắm, ăn ngon lắm khiến Như kền kền cởi trần trùng trục bụng như con cóc chửa vẻ mặt rất mãn nguyện gật đầu chắp tay đáp lễ.

Đó là một buổi lễ chào mừng Quốc khánh trên đất bạn hiếm hoi mà anh em tôi nhớ mãi.

Ở chỗ đó lúc đó thì không gần dân, lúc đó thì con đường lộ 56 bên này bờ sông trơ khấc lở loét vết bom pháo phơi mình dưới nắng, dân ở lưa thưa bên bờ một con sông nhỏ chảy ngoằn ngoèo từ hướng Udom xuống Svay rồi toả đi đâu nữa thì tôi cũng không rõ và cũng chẳng nhớ tên con sông đó, chỉ biết qua chỗ đoạn chúng tôi ở thì nó khá to và thẳng, trên chỗ chúng tôi ở chừng chục cây số là ngã ba đường vào Leck, bên kia sông thì thuộc khu vực nhạy cảm, một khu vực không an toàn với những rừng cao su và cây dại, rừng cao su ở Việt Nam thì thoáng đãng và an toàn bao nhiêu thì những rừng cao su ở trên đất này âm u và nguy hiểm bấy nhiêu, đủ thứ mìn bẫy rắn rết muỗi mòng ở những nơi đó, vì bỏ hoang không có bàn tay con người chăm sóc nên rậm rạp lắm, hôm nào chiều mà mưa xong tới tối lân tinh bay sáng rực cả khu rừng hoang có khi những cục lân tinh xanh hoặc đỏ bay chơi vơi lập loè ra tận ngoài sông, hai lần anh em tôi qua đó xong gần sáng bơi về đều bị những cục lân tinh bay theo lơ lửng trên đầu tới tận ngoài sông nó mới vụt tắt, trông xa thì tưởng nó sáng nhưng thứ đó khá quái đản vì có khi nó ở sát ngay cạnh mình nhưng ánh sáng của nó lại không đủ cho mình coi đồng hồ đâu, nó cứ bay vật vờ theo mình rất là khó chịu.

Phía trên và phía dưới chỗ chúng tôi cũng có dân nhưng không đông như giờ mà họ lại ở phía bờ sông bên kia nhiều hơn họ làm nghề chài lưới trên sông và hình như cả buôn bán hàng hoá từ biên giới về rồi chặt gỗ phá rừng vv.

Khi ôn lại chuyện cũ ở đây thì anh em hỏi tôi còn nhớ anh Lom Sa không, ai chứ anh đó tôi còn nhớ chứ, nhớ rõ là đằng khác.

Sở dĩ nhớ tới anh này cũng là cái “vụ” của anh này gây cho tôi khá nhiều câu hỏi mâu thuẫn…, nói thật là cho tới tận giờ tôi vẫn chẳng biết sự thật sau đó là thế nào nữa.

Anh Sa này thì nghe nói gốc ở Nông pênh thủ đô, thời Ponpot anh ta có bị bắt đi lao động ở các nông trường, vì như anh ta nói thì anh ta thuộc tầng lớp trí thức có trình độ gì đó, đại loại thế.

Đi lính pốt rồi bị bắt làm tù binh học tập đâu hơn tháng rồi xung phong ra tham gia xây dựng chính quyền mới theo chủ trương góp sức xây dựng đất nước lúc bấy giờ của nước bạn, loanh quanh sao đó thì anh này còn lên làm lớn ở xã rồi lên huyện gì đó nữa cơ..

Rì viu qua anh này cho bà con rõ chút. Thanh niên này lúc đó thì tôi ước chừng hơn tuổi tôi, thấp thôi nên chụp hình hay đứng kiễng chân lên cho cao, da khá trắng nhưng tóc lại quăn và để dài chải chuốt lắm, mắt một mí hay liếc ngang, mũi nhọn, đôi môi mỏng không có gờ thành gì và luôn như mím chặt lại, trông anh ta có nét lai nhiều hơn là một người Cam gốc Khmer thuần chủng, mắt mang kính cận trông khá là trí thức.

Mới đầu gặp chúng tôi thì anh này nói tiếng Khmer thổ ngữ khá nặng đặc trưng kiểu vùng Kampongcham nhưng lại pha cả tiếng Pháp thậm chí còn pha cả so ri và thanh kiu

tiếng Mỹ nữa, ban đầu thì anh khá vồ vập nhưng sau thấy chúng tôi bẩn thỉu nhom nhem nhếch nhác quá, “chuyên môn, nghịp vụ” thì chỉ lèng èng ở lĩnh vực canh nông thuỷ lợi ngày ngày vác MIA đi đo đạc phóng tuyến kênh mương rồi loanh quanh lội bùn lội ruộng thôi nên anh coi thường ra mặt luôn, nghe anh kể từng đi học tây học tiếc gì tôi thường ngồi nghe anh nói về chính chị chính em rồi thậm chí đánh giá phân tích cả tình hình thế giới nữa, toàn chiện cao siêu và vĩ mô trong khi trong con mắt của anh ta tôi chỉ là một thằng đần trình độ xoá mù tới đầu gối về mọi mặt cũng như tiếng Cam nên chỉ giao tiếp bằng tay nhiều hơn là bằng miệng với người bản địa.

Anh thường kể cả bề trên dạy tôi tiếng Cam rồi giảng giải cho nhiều anh em cán bộ phum sóc của bạn về nhiều thứ cao siêu sâu xa..rồi lúc thì anh khen chủ nghĩa cộng sản khi thì anh khen tư bản, lúc thì mơ màng về thời LonNon khi lại hoài niệm thời chú Pon pốt, chả lãnh vực gì anh ta thâm sâu, loanh quanh toàn thấy chê bai họ ngu, họ dốt và chỉ có mình anh khôn, anh ta không ngại chửi bới chính quyền mới với tôi, có thể vì anh nghĩ loại như tôi nghe anh nói thì chỉ như vịt nghe sấm, gà xem tranh trừu tượng, trâu nghe nhạc thính phòng..

Thực ra anh này là loại vô ơn, thứ nhất là với đất nước dân tộc mình, thứ hai là với những người đã bỏ cả mạng sống, tuổi xuân, xương máu ra để cứu cái đất nước của anh khỏi hoạ diệt chủng, cho anh ta được ngồi chê bai và chửi rủa..

Anh ta nói tiếng Việt rất khá, mỗi khi có các anh như anh Ba, anh T, chú Mười thì anh “nịnh” ghê lắm mắc cười là giọng toàn chê Tổ Quốc đâm đồng bào, dè bỉu cái nơi mà anh ta đã được sinh ra và lớn lên được học hành và có ngày hôm nay..

Mấy thành phần lẹt đẹt lom dom, bất tài, cơ hội kiểu anh Sa này thì tôi chả buồn quan tâm lắm chỉ “chấm điểm” và cho vào danh sách “yêu nước” cần “quan tâm vun đắp” thôi, cho tới khi xảy ra vài chuyện thì anh mới thực sự được tôi dành sự “quan tâm chăm sóc đặc biệt tận tình”.

Tôi nhớ lần đó chú Tư gọi tôi lên chỗ chú và cho tôi xem vài bức hình đen trắng, trong hình chụp hai quả đạn cối 81 có buộc vào một “thiết bị hẹn giờ” cực kỳ “tối tân và hiện đại” mà tôi và anh Ba “chế tạo” ra, chú Tư chỉ nói ngắn gọn “Con coi cái này coi, mày “nghiên cứu” rà soát lại cho chú..”

Sau đó thì tôi được biết sự việc là bên chính quyền xã của họ họp vào buổi tối, thì sáng hôm sau dân quân du kích họ phát hiện ra thứ đó phía sau phòng họp thật may mắn là mấy nén nhang kia đã không cháy hết, nên hai trái cối kia đã không “nở hoa”.

Họ đã chụp hình lại báo cho cấp trên và bức hình đó được chuyển tới tay chú Tư, không nói gì nhưng chú Tư nhanh chóng nhận ra thiết bị hẹn giờ chạy bằng nhang (hương) đó là “phát minh” của tôi khi ở Lào cùng chú, tôi đã dùng nó để hạ một căn hầm bí mật…

Tôi xin chú một tấm hình mang về và bắt đầu rì sét lại bộ nhớ xem đã “chuyển giao công nghệ cực kỳ tối tăm, quên, tối tân” này ở đâu và cho ai chưa.

Cuối cùng thì cũng lòi ra anh Sa, sau khi đã “khoanh vùng” khá nhiều nhân vật, cũng khá “tình cờ” là khi đó anh này đã chui sâu leo cao lên tận cấp huyện rồi..

Sau khi xem lại danh sách “khung” của bạn ở nơi đó thì tôi chợt thấy tên của anh ta, lật giở từng trang trong đầu thì tôi đã nhớ ra một lần khi giải quyết một cây cầu hỏng để làm cầu mới thì tôi đã chỉ cho anh em làm thiết bị hẹn giờ này để phá cái cầu sắp sập rồi làm cầu mới, nghĩ lại cái vụ làm cầu mới đó vẫn bực mình, mình làm cho họ đi mà dân ở cái phum đó đã không trợ giúp thì thôi còn không cho chặt cây ở vườn họ để mở rộng đường, rồi đêm còn ra phá và lấy vật liệu nữa, rồi khi làm cầu xong còn ra vẻ không thèm đi mà lội dưới ngầm chứ không đi trên cầu, tới mùa mưa nước như lũ thì lại đi lên cầu chứ ko dám bơi qua suối nữa, nếu như thời đó mà có phây búc chắc lên chửi loạn phây búc mất.

Vụ đó thì thiếu dây cháy chậm để nổ mìn và thiếu cả mìn nên tôi đã chỉ cho anh em gom các loại đạn cối xịt lại cùng với ba thỏi TNT, thiếu dây cháy chậm thì lấy vài cây nhang chụm lại quấn vài cây diêm quanh mấy cây nhang rồi gối mẩu dây cháy chậm ngắn ngủn lên mấy que diêm, đốt cho nhang cháy rồi tà tà đi tìm chỗ núp, đi bộ thong thả thoải mái vì nhang cháy còn lâu mới tới mấy que diêm, diêm xì lửa mới cháy tới dây ngòi nổ mà.

Tôi nhớ vụ đó chỉ có anh Sa loanh quanh đứng “chỉ đạo” cho anh em tôi làm, và khi tôi lắp đặt thiết bị nổ chậm tối tăm đó thì anh này có đứng xem, tôi còn giải thích vài câu cho anh ta nghe nữa.

“Khoanh vùng” xong thì tôi “chốt hạ” luôn, nhưng bên bạn lại còn “non” quá nên có bày tỏ là chưa chắc đã “bẻ gãy” được anh này, chú Tư ra lệnh cho tôi, nếu đúng thì có thể thu thập thêm chứng cứ rõ ràng đủ để “đánh bài ngửa” với anh ta.

Vậy là tôi “lục” thêm, cuối cùng thì nửa đêm anh ta được đưa tới gặp tôi, mới vào phòng thì anh ta có vẻ “cứng” lắm, nhưng khi nghe thấy tiếng tôi nói thì có vẻ như anh ta đã nhận ra tôi vì lúc đó tôi quấn khăn cà ma nên anh ta không thấy mặt, và khi xem tấm hình tôi đưa ra cùng tất cả những gì tôi biết và “lưu tâm” về anh thì anh sụp xuống mềm nhũn như tàu lá chuối gặp gió Lào, ngoan như cún con và khai tuốt tuồn tuột, tôi không phải nói nặng lời một câu nào.., chả biết là do sợ quá, run quá hay do học cao tây tàu gì nhiều quá mà bản cung viết sai tè le chính tả, tôi bắt viết đi viết lại mãi mới xong..

Cuối cùng thì nghe đâu anh này bị nhận án “dựa cột” thì phải, nghe nói bên bạn còn khui ra cả mạng lưới của anh này, cùng nhiều vụ việc đục nước béo cò, ném đá giấu tay, thừa gió bẻ măng của anh ta và hốt rồi “hoá vàng” cả chùm tay chân hội nhóm của anh ta thì phải, một kết cục buồn nhưng không tránh khỏi cho những kẻ đứng núi này trông núi nọ, phản bội lại chính đất nước dân tộc của mình.

Sau, lúc anh ta sắp bị đem đi cho “dựa cột” “pháp đình” Cam lúc đó thì nhanh gọn lẹ lắm, có nhiều vụ sáng xử dựa cột trưa đã thấy trói giữa ruộng trước bá tánh và “roành” luôn rồi, tôi có gặp anh ta một lần nữa để hỏi về một chuyện khác mà anh ta có biết và ít nhiều có liên quan, thấy thái độ anh ta có vẻ hối lỗi, nên tôi có hỏi câu, động cơ gì khiến anh ta làm những việc đó, vì xét một cách rạch ròi và logic nhất thì xâu chuỗi những việc anh ta đã làm, đã gây ra thì tôi cũng không thể kết luận anh ta là “thể loại” gì nữa, “nằm vùng” thì cũng chưa đủ tuổi mà phản phé thì lại mọc râu rồi, tuy nhiên lại không có một mục đích hay động cơ nào cụ thể rõ ràng đủ để thuyết phục tôi tin anh ta ở “thành phần, thể loại” nào…

Mãi rồi loanh quanh trình bày, văn vở hoa lá cành rồi anh ta cũng “lòi đuôi” quanh quẩn cuối cùng cũng chỉ là sự háo danh của kẻ bất tài, do anh ta nghĩ mình là một “nhân tài” nhưng không được trọng dụng nên cay cú và tự tìm mọi cách, mọi thủ đoạn để leo lên bậc thềm quyền lực khi văn thì dốt võ thì dát, một kẻ tiểu nhân đê hèn đúng nghĩa, đúng như hình tướng gương mặt của anh ta “phát tiết” ra, nhiều người mới gặp thì nhìn “kiểu cách” và “khẩu khí” thì cứ tưởng anh ta là bậc trí nhân quân tử đại trượng phu, tài cán giắt đầy cạp quần, nhưng với riêng tôi thì khác, dù không có “mắt lửa ngươi vàng” chỉ người trần mắt thịt thôi nhưng qua tướng mạo tôi cũng đoán ra cốt cách vài phần, nghe anh ta nói nữa thì tôi biết tay này không xài được, tuy nhiên cũng chả nghĩ anh ta lại lại mất thắng trôi xa đến vậy..

Bắt tay với những kẻ hoạt động ngấm ngầm chống phá chính quyền mới, nhưng anh ta không dám chống hẳn vì bản chất thì hèn nhát, nhưng lại đầy dã tâm, thâm hiểm, gian xảo mưu mô, anh ta chẳng vì điều gì mà chỉ vì bản thân mình, chỉ vì sự háo danh và thèm khát quyền lực, ảo tưởng bản thân, và chỉ nghĩ cho bản thân mình chứ nào có chính nghĩa, phụ nghĩa to tát gì cho cam đâu, anh ta chọn cách đứng ở giữa và lợi dụng tất cả mọi thứ để trèo lên, gió chiều nào thì ngả theo chiều đó chứ chả có lý tưởng mẹ gì cụ thể cả, biết cái gì mà lý với tưởng đâu, chẳng dám tin vào bất cứ điều gì ngay cả chính bản thân mình thì làm gì có chính kiến, lập trường hay lý tưởng???

…..

Qua cái vụ “thiết bị hẹn giờ nổ tối tăm” chứ không phải tối tân của tôi mà chỉ mình anh đó chứng kiến và nắm được “bí kíp” thì phải nói rằng nếu như chỉ có vậy thì chưa đủ “đòn” để quật đổ anh Sa này đâu, mà còn một vụ nữa, đã trót kể rồi thì phải kể rõ hết cho bà con nghe cho rõ ràng thế này;

“Nghiên cứu” xong vụ sau này thì chú Tư mới cho tôi “hạ màn” dứt khoát và nhanh gọn.

Đó là lần anh S.K, (người sau này là một cán bộ cao cấp trong bộ máy chính quyền của bạn) cùng một vài cán bộ của huyện đội bạn trong đó có cả anh Sa này và anh ĐL bên ta đi công việc ở Svay, hôm đó tôi nhớ anh Ba bảo tôi và anh Q đi cùng đoàn mục đích là giữ an toàn cho anh ĐL bên ta, còn bên bạn thì họ có lực lượng đi theo hỗ trợ rồi.

Trước khi từ trên đó về anh Ba có nói nhỏ với tôi, bảo anh ĐL đi cùng xe với em cho có gì còn chủ động nhé.

Có 4 xe cùng chạy thì tôi ngồi trên chiếc xe Wat tử trận (cứu thương) chạy sau cùng, chiếc xe này khá xui với tôi, hai lần tôi đi thì hai lần bị phục kích, lần đầu này thì tôi không bị sao nhưng lần sau thì anh em chú cháu tôi bị “dính” khá nặng và chiếc xe đó đã bị cháy rụi vào lần sau, chuyện vụ này tôi từng kể, vụ này tôi bị dính hai phát, chú Tư cũng bị thương nặng.

Trên xe lúc đó có tôi anh Q già lúc đó mới từ rừng ra được mấy bữa, lúc về thì có thêm anh ĐL ngồi nữa và trên xe lúc đó còn có 5 anh lính bạn, trong đó có một anh lính già ngồi cạnh tôi, vụ đó anh lính già này đã làm một việc khiến cho tôi bị ám ảnh mãi cho tới tận bây giờ.

Đoàn xe vừa ra khỏi Svai chừng vài cây số, tới chỗ khu vực đầm nước bên trái đường, đầm nước nhỏ dưới gần Kam nác chứ không phải đầm nước to phía trên gần ngã ba lớn rẽ vào trong Leck, khi gần đi qua khu đầm nước tới chỗ bây giờ là một trạm xăng dầu ( cách đây vài năm tôi có đi qua đó thấy nơi đó giờ là trạm xăng gần trường tiểu học Tà Ben bây giờ đó) lúc đó thì là những bãi đất hoang cây cối lúp xúp, phía sau bãi đất có cây xăng dầu bây giờ lúc đó có một đơn vị cơ giới của bạn đóng ở đó, đang đi thì nghe tiếng sung nổ ầm ĩ phía trước, khói bụi mù mịt, anh lái xe cho xe quặt xuống bên phải đường, tôi nhớ không lầm thì chính là ngay trước cửa ngôi trường tiểu học bây giờ, vì nơi đó có một cái rãnh rất to và sâu hình như có vài cây thốt nốt nơi đó giờ vẫn còn, tất cả chúng tôi nhảy khỏi xe, tôi tháo ngay khẩu M79 gài ở thành xe và dây đạn kéo anh ĐL nhảy khỏi xe chạy lùi lại rồi đẩy anh ĐL xuống một cái hố cách phía sau xe chừng hơn chục mét, có thể chính là trước trường tiểu học bây giờ, bảo anh nằm yên đó, tôi cùng anh Q già chỉ huy mấy anh em lính bạn chạy qua bên trái đường phía bờ đầm nước và nhanh chóng cơ động lên phía có sung nổ phía trên, tới nơi thì thấy một xe Wat chỉ huy bị dính đạn đang bốc khói mù mịt đầu chúi xuống ven rệ đường.

Phía trước có một xe hiệu Ford có 9 ghế gầm cao mắt híp đang đỗ chéo trên đường, hai cửa sau mở toang, một xe gắn máy gì đó tôi nhớ mang máng như là Yamaha hai thì nhìn giống chiếc honda 67 thì phải, đổ kềnh và đang cháy phía sau chiếc Wat, có một người bị thương đang nằm quằn quại dưới đường có vẻ như là người dân, một người nữa thì nằm im, bọn phục kích vừa nấp phía trước chiếc Ford vừa nấp phía bên phải đường băn xối xả, tôi nhìn rõ một tên mặc đồ như nữ đứng thẳng người nện một phát B69 thẳng vào chiếc xe Wat chỉ huy tội nghiệp đang xì khói đen trắng mù mịt, lập tức anh em tôi nổ sung ngay, tôi câu từng phát M79, thật may mắn là ở vị trí của tôi và địa hình địa thế xung quanh thì khẩu M79 quả là hữu dụng, chỉ sau hai ba phát tôi thấy bọn phục kích đã im bớt lại, bỗng dưng tôi nghe tiếng trung liên nổ từng loạt phía trên đường, người lính già ngồi cùng xe tôi đầu quấn khăn cà ma đứng thẳng người giữa lộ vừa bước vừa kéo từng tràng RPD miệng vừa hét gì đó, tôi quát anh ta cúi xuống không được bèn hô anh em băn hỗ trợ cho anh lính già này, anh Q thì liên tục vừa dùng M16 vừa ném lựu đan lên phía trên, có một hai người chắc bị thương đang nằm rên la..chỉ nghe một tiếng uỳnh, chiếc Ford bốc cháy ngùn ngụt, tiếng sung phía trước im bặt..thì ra đơn vị bộ binh của bạn ở gần đó đã tung quân ra hỗ trợ chúng tôi..

Tôi không nhớ rõ đám phục kích chúng tôi hôm đó có bao nhiêu tên, chỉ nhớ là có hai xe một xe gắn máy và một xe Ford, chiếc xe gắn máy ban đầu tôi tưởng của người dân vô tình đi qua đó.., nhưng nhớ nhất là có hai tên nữ, một tên gục đầu vào chiếc xe cháy đen chính là tên đã băn phát B69 vào chiếc Wat chỉ huy.., điều kinh dị và ám ảnh tôi nhất hôm đó là tôi thấy người lính già ôm sung RPD đứng thẳng vừa đi vừa băn vào đám phục kích kia, cuộc đấu sung diễn ra chỉ chừng chưa tới 10 phút thì im hẳn, chỉ còn nghe tiếng nổ phía sâu bên phải đường chắc có tên nào chạy vào đó và bị quân tiếp viện của bạn ùa ra lùa theo tiêu diệt.

Người lính già chỉ dừng lại nấp sau chiếc Wat đang cháy khi khẩu RPD đã hết đạn, anh này thả khẩu RPD xuống và giật đâu một cây M16 của anh nào đó đang nấp dưới cái rãnh phía sau chiếc Wat đang cháy và vẫn thẳng lưng bước khi tới gần chiếc xe đang cháy anh ta cúi xuống thò tay cầm chân tên nữ đang bị cháy nửa người kia lôi phắt ra khỏi chiếc xe, tên nữ này bắn xong quả B thì vòng phía đầu xe bên phải để tránh chúng tôi đang băn phía trái, nhưng lại bị úp phía sau nên lại chạy lên phía bánh sau bên phải xe chắc dính đan nên ngã úp vào phía bánh sau xe và lửa bùng ra dữ dội từ phía thùng xăng đã thiêu luôn nửa thân trên của tên này, lúc này đã im tiếng sung nhưng chưa có ai ngóc đầu lên ngoài anh lính già kia…

Tôi nấp bên trái đường chỉ cách chiếc xe Ford chừng 2 chục bước chân nên thấy rất rõ, anh lính già lôi tên nữ vẫn còn co giật ra khỏi đám lửa, vòng tay ra sau lưng anh ta rút con dao găm đeo bên sườn rồi cạo quèn quẹt vào trán tên lính nữ pốt kia, lớp da ở trán như tuột ra lộ màu vừa vàng vừa đen vừa đỏ.. của người bị cháy trông rất ghê rợn rồi anh này thản nhiên lia dao cắt luôn hai chiếc tai quăn queo đen thui bỏ vào túi quần rất nhanh, xong rồi thè lưỡi liếm những giọt máu dính trên lưỡi dao, mặt lạnh tanh không hề biểu lộ cảm xúc gì đút con dao trở lại vỏ, trước ánh mắt chứng kiến của tôi cùng một vài người khác nữa.., tôi thật sự không hiểu anh ta lấy những chiếc tai đó để làm gì…

Sau này khi xem bộ phim Kẻ huỷ diệt do diễn viên cơ bắp Arnold đóng tôi vô tình thấy lại hình ảnh của anh lính già hôm đó, bước những bước dài với dáng vẻ và điệu bộ cùng với gương mặt rất bình thản lạnh lẽo đến ghê người..

Tôi từng nghĩ có lẽ anh này từng là một cựu lính Pốt…

Về sau tôi dò hỏi thì được biết anh lính già đó đúng là một cựu lính pốt thật, nghe nói bị chính quân Khmer đỏ giêt hại hết cả nhà, và cắt mất một chiếc tai, anh ta theo tàn quân rút chạy qua biên giới Thái rồi được một đơn vị nào đó của quân tình nguyện Việt Nam bắt sống và đã cứu mạng khi anh ta gần như một cái xác biết đi sắp chêt trong rừng, tôi không biết cụ thể đó là đơn vị quân tình nguyện nào nữa, họ đã tha chêt cho anh và cứu sống anh rồi thả cho về quê hương, sau đó anh ra nhập lại quân cách mạng và kêu gọi thêm nhiều lính khác ra hàng và theo quân cách mạng sau này, có lẽ sự căm thù chính những kẻ chóp bu cùng đồng đội cũ đã sat hại cả gia đình và khiến mình thân tàn ma dại bị bỏ rơi trong rừng nên trong bất cứ trận chiến nào anh cũng chiến đấu rất điên cuồng..và đồng đội của anh đó kể lại từng thấy anh này vài lần xẻo tai, mổ bụng và cắt gan hay tim những lính pốt tử trận và ăn sống luôn..

Nghe kể và nhìn thấy những việc mà anh lính già này làm hôm đó khiến tôi thật sự ám ảnh và ghê rợn cái chế độ Khmer đỏ quái đản với những gì nó đã gây ra và sản sinh ra…, có quá nhiều điều khủng khiếp và ngoài sức tưởng tượng của con người kể cả là phong phú nhất cũng khó mà tin nổi, thật sự là như vậy..

Trong những tên bị thương nằm đó tôi phát hiện một tên nữ nữa đang nằm úp mặt dang chân dang tay dưới cái rãnh cạn bên đường, tên này bị thương hai phát một ở đùi và một ở bụng, tôi bảo lính bạn sơ cứu nhanh rồi khiêng tên này quay lại chiếc xe của tôi phía sau không cho lính bạn băn bồi tảo thanh, tôi muốn cứu sống tên này để khai thác thông tin.

Khi lật tên nữ này lên vừa nhìn thấy gương mặt tên này tôi giật mình vì có nét gì đó quen quá mà chưa nghĩ ra đã gặp ở đâu, dù bị thương nặng nhưng khi hồi lại tên nữ này lại tỏ ra rất cứng đầu và lỳ lợm.

Đó là một tên nữ nhưng dáng người đậm chắc, cơ bắp to khoẻ nếu hắn không bị thương chắc chắn là chúng tôi khó mà bắt sống được tên này, trán thấp lại dô, quai hàm bạnh mũi tẹt lại hếch lên, da đen xì sần sùi, miệng rộng trông như con ếch, cặp mắt rất dữ răng nghiến chặt vào nhau hỏi gì cũng không nói mà chỉ quắc mắt nhìn lại người hỏi, tóm lại không phải bo đì sêm minh đâu nhưng phải nói thật là nhìn tên này vừa xấu vừa ác, nhìn như một bức tranh phong cảnh được một tay hoạ sĩ tồi vẽ bằng than củi, nhìn vết thương ở bụng của hắn biết là không nhẹ nhưng khi quân y sơ cứu thì hắn chống cự quyết liệt không cho động vào, anh em phải đè ra giữ chặt để sơ cứu và phải đưa vào trạm phẫu của đơn vị bạn cứu chữa nhưng thật oái oăm và trớ trêu là sau khi cứu sống tên này và chưa kịp khai thác gì thì hắn trốn mất tiêu, tên nữ này quả thực là không phải dạng vừa.

Sau thì tôi mới nhớ ra là nhìn tên nữ đó giống cô chị gái mà ngày xưa chúng tôi ở nhờ nhà ở Thala cái nhà mà con Phu èng của tôi ăn vụng mật ong rồi làm vỡ cả bình đồ cổ, tuy nhiên thì cô chị kia nhìn khá gái hơn tên này một tý.

…

Sau tôi điều tra kỹ lại vụ này vì dù có mặt và tham chiến nhưng tôi lại ngồi xe sau nên diễn biến phía trước tôi không nắm rõ được, khi tôi âm thầm hỏi lại từng anh em chi tiết mọi diễn biến hôm đó thì lòi ra một chi tiết khiến tôi đặt dấu hỏi về anh Sa này là hôm đó không phải đám phục kích kia chủ động nằm bên đường úp đoàn xe, mà là chiếc xe Ford chạy trước và chiếc honda gần như chạy song song với chiếc xe thứ nhất thì anh Sa ngồi trên chiếc xe thứ hai đằng sau đã hô lên và chủ động nổ sung vào hai tên đi honda, hai tên này vừa té xuống đường (hai tên này mới nhìn thấy tôi còn tưởng là người dân đi qua bị tên bay đan lạc) thì chiếc xe đằng trước dừng lại đỗ chéo trên đường, năm tên nhảy ra băn lại vào đoàn xe, vụ đó có ba người bị tử nạn đều là bên bạn, anh ĐL ngồi cùng xe tôi và đi cuối chứ nếu ngồi ở hai xe đầu thì có thể sẽ bị nạn.., anh SK may mắn như anh ĐL không hề xây sát chút nào.., sau vụ đó thì uy tín của anh So tăng rất cao.

Tuy nhiên thì chi tiết tại sao anh ta lại chủ động nổ sung trước, và tại sao anh ta lại biết đó là đám sat thủ thì phía bạn lại không để ý tới và đặt dấu hỏi?

Có thể là vì nghiệp vụ của họ hay vì lý do gì mà chi tiết này lại không được quan tâm và để ý tới?

Với ai thì màn kịch đó có thể là hoàn hảo nhưng với chúng tôi thì nó lại hơi “hoàn hảo quá mức”.

Chú Tư đã nhanh chóng “đọc vị” ngay khi tôi báo cáo những nghi ngờ của tôi cho chú và chú ra lệnh cất lưới, kết quả đúng như là chú cháu tôi phán đoán.

Đó là một màn kịch khéo quá mức cho phép, người đạo diễn màn kịch giống như người bày bàn cờ và chơi một mình vậy, lấy mạng sống của đồng bọn ra làm bậc thang cho mình leo cao chui sâu thêm..

Anh ta đã chủ động dựng vở kịch đó và tự sắp xếp rồi tự tay hạ màn khiến đồng bọn hoàn toàn bị chới với, có lẽ với những tên đồng bọn thì có thể được phổ biến một kế hoạch khác ở một đoạn đường khác với khung giờ khác, mục tiêu, mục đích cũng khác.., và chúng đang trên đường di chuyển tới “điểm hẹn”….

Tuy nhiên là với các khán giả khó tính chuyên xem kịch bằng kính hiển vi hay máy x quang như chú cháu tôi thì anh ta đã bị “bóc phốt” và cuối cùng cũng đã phải đền tội.

Nhưng mục đích của anh ta có vẻ chỉ là dùng chính lũ đồng bọn kia làm bia cho anh ta lấy “số” với lãnh đạo tạo uy tín và để chứng tỏ “năng lực bản thân” rồi leo cao hơn thôi, chứ nếu vì mục đích lý do khác thì có lẽ hôm đó có thể mọi sự sẽ khác.

Tóm lại là một vụ tưởng liên quan tới chính chị chính em gì đó nhưng không phải, có vẻ là như vậy..mấy chục năm rồi, giờ tôi đành tin là vậy thôi chứ biết nói thế nào đâu.

…

Sau vụ đó thì tôi và anh Q già lại còn một “kỷ niệm” nữa, tôi vẫn bảo anh Q già, chả biết số anh sao mà cứ gặp anh là em với anh toàn bị “dính chưởng” thôi, ở khu ba biên lần thì hai anh em đang tắm ở suối loanh quanh sao mà thằng o vê mù (OV- 10 một loại máy bay vừa trinh sát vừa tấn công hạng nhẹ) bay vè vè rất cao qua “soi” thấy, nó “chặt cua” vòng lại nện cho hai quả rốc két và cả thùng đan 12 ly, cả đoạn suối đục ngầu cây cối gãy đổ ngổn ngang anh em tôi tồng ngồng như hai con nhộng chạy bán sống bán chết rẽ cả tóc xịt cả khói mới thoát khỏi khu vực đó, vũ khi thì không mất mà quần áo mất sạch thất thểu như hai con vượn mò về hang, quần áo đã hiếm chả có mà mặc thì chớ,

Lần thì đang nằm ngủ đêm thì lũ ào ào lại chạy có cờ với nhau, lần thì bị lợn rừng rượt chạy, cay là đang đi “píc ních” không được phép lộ chứ chỗ khác thì con lợn rừng đuổi anh em tôi hôm đó được đầu thai mát mẻ rồi, hai anh em vừa chạy vừa tức vừa nuốt nước miếng khi nghĩ tới món thịt lợn rừng mà không được ăn, đang đói khổ thiếu chất mà miếng ăn dâng tận miệng không được ăn còn bị nó rượt nữa thì hỏi còn gì cay hơn.

Vận đen theo về tận phố khi hai anh em tôi cùng thằng Bánh tiêu về Xiemrieb rồi theo anh Q già lúc đó ở đó đi tán mấy cô bên huyện đội phụ nữ, ngày nào cũng đi qua đó chả sao tự nhiên bữa đó có con chó ở đó đẻ con, ba anh em nhập nhoạng tối lò dò qua vừa bước vào thì Bánh tiêu hùng dũng đi đầu nó lao vút ra, Bánh tiêu quay người chạy bị nó bay theo đớp cho phát vào mông rách cả quần, tôi thì luôn mắt trước mắt sau đảo như lạc rang, như phường trộm chos bả mèo nên nhảy phắt lên bám vào cảnh cổng sắt không bị đớp, anh Q già thì khệnh khạng đi sau cùng thấy bọn tôi bị lùa thì anh đã nhanh chân đua sang tút bên kia đường rồi đứng ôm bụng cười, con cho thật là dữ tả xung hữu đột lùa anh em tôi nhảy búa lua xua khắp nơi, tôi bay lên cổng sắt, Bánh tiêu bay xuống mương nước sau khi bị tiu thêm phát nữa vào bắp chân sau.

Qua chỗ mới này thì mới được chừng hơn tuần, một hôm rảnh anh em tôi lần mò đi hái măng ở ven sông về ăn cho đỡ xót ruột, năm đó có nhiều bão nên măng mọc sớm vừa qua tết năm mới của họ là tháng tư đã có măng mọc rồi mà năm nào nhiều gió bão thì măng tre toàn mọc giữa bụi, năm nào ít gió bão thì măng mới mọc ở rìa bụi dễ đào hơn, tôi với anh Q cùng một anh nữa rủ nhau đi đào măng anh em đang loay hoay đào măng thì tôi nghe thấy một tiếng nổ bên kia sông cùng với tiếng chíu, phập cách ba anh em đứng chỉ chừng một hai mét..anh Q. hô bị băn tỉa rồi, anh em vội nằm xuống trườn nhanh vào nấp sau bụi tre gai và quan sát phía bên kia sông, nhà dân lác đác cùng đám thuyền chài dưới sông với đám cây cối khiến tôi không thể xác định được vị trí tay sung bắn tỉa ở chỗ nào, hôm sau hỏi bên bạn thì mới biết nhiều lần anh em đơn vị bạn đã bị băn tỉa từ bên sông và đã có hai anh bị tử nạn rồi, đơn vị bạn đã có qua càn quét hai ba lần tuy nhiên là những tên chuyên băn tỉa thì rất khó để mà nhổ tận gốc rễ, nay bọn tôi lại bị trực tiếp, bọn này chắc chắn là lũ ngày là dân đêm là giặc trong cái phum đó, dám ban ngày ban mặt mà băn tỉa qua bên này chúng quả là có gan nuốt búa thật, chứ không phải vừa đâu.

Đêm đó tôi lần mò ra chỗ cũ soi đèn sát đất tìm thật tỉ mẩn xem vết đan buổi chiều chỗ nào nhưng không thấy.

Chuyện này nhỏ nên hai anh em quyết định không cần xin ý kiến mà xử tên băn tỉa kia nên đêm muộn tôi khăn gói quả mướp lương khô nước uống cẩn thận mò ra tìm chỗ “rải ổ” nơi mấy bụi tre gai, phía bên trái là bến sông nơi anh em bạn nhiều lần bị băn tỉa ở đó, không hạ tên xạ thủ này thì chỗ chúng tôi ở cũng trong tầm đạn của chúng và dễ bị chúng xơi tái lắm, qua đó thì chắc chắn là không thể tìm được chúng rồi, chỉ còn cách nằm rình thôi, lôi con “hàng thửa” ra rê ống ngắm lẫn ống nhòm tìm mỏi mắt dưới cái nắng hơn 40 độ hai ngày mà không thấy tăm hơi tên băn tỉa kia đâu, tới ngày hôm sau anh Q già cùng ra nằm soi với tôi, sau khi bàn bạc với nhau thì anh em quyết định sẽ vượt sông sang tận sào huyệt của nó để rình mồi chứ không nằm bên này, đợi đêm khuya chúng tôi lặng lẽ vượt sông sang, qua bên đó mới thấy là việc xử hay tóm chúng bên đó thì khá khó vì cái phum đó không an toàn, anh em bạn có qua hỗ trợ cũng không thể nhanh được, mà kéo sang đông thì lại động rừng, cuối cùng chúng tôi chọn phương pháp “bẫy thỏ”, và muốn bẫy được thỏ thì phải tìm được cái hang nó đã.

Chờ trăng sáng hai anh em bơi sang lần nữa và lần mò tìm xem vị trí nào khả quan nhất mà tên băn tỉa có thể nằm tác xạ được, thật bất ngờ là chúng tôi tìm thấy ngay một hai căn nhà sàn cũ và đổ nát, trong đó một căn phía ngoài hướng ra mặt sông, tuy nhiên căn này lại đổ một nửa rồi, nhưng phía trước nhà nhìn ra sông lại có một vài mảnh gỗ sàn được gác lên như là một cái mái nhỏ để ý kỹ mới thấy vì hai ba tấm ván cũ lộn xộn không đều nhau, nhưng qua con mắt chuyên môn của anh em tôi thì đây đích thị là cái “hang thỏ” rồi, phía trước cái “hang” còn có một lùm cây lưa thưa, chui vào đó thì có mấy miếng ván sàn cũ mốc, nhìn hiện trường thì có lẽ tên xạ thủ thỉnh thoảng mới ra đó nằm “tác nghiệp”, lật một miếng ván lên thì anh em tôi thấy một khẩu K44 bên trong không có đạn, nòng có buộc một miếng vải đỏ bùa biếc gì đó lũ lính pôt chuyên có bài này, thân sung có gắn ống ngắm, “cây hàng” được quấn một mảnh ni lông cẩn thận bên ngoài, bên trong còn quấn bằng một cái ống quần, có vẻ tên xạ thủ này khá chuyên nghiệp khi chọn vị trí nằm và vũ khí nó sử dụng.., sau khi tháo lấy cái ống ngắm anh em tôi cẩn thận gài dưới tấm ván nơi để cây sung hai quả M67 tức thì, rồi cẩn thận xoá sạch mọi dấu vết trước khi lui ra, chỉ cần nó chui vào lật tấm ván lên lấy cây hàng ra “tác nghiệp” là roành, roành…nó lật đầu nào của tấm ván đó lên cũng dính hết, có mà giời mới đỡ nổi.

Xong xuôi hai anh em bơi về và sáng sớm đã thay nhau dỏng tai nghe chờ tiếng nổ, hai ngày trời yên ắng không thấy gì, rồi bốn ngày..vẫn im, hai anh em bảo nhau hay thằng kia là một ông Thần nên nó đã vô hiệu hoá cái bẫy thỏ của anh em mình rồi nhỉ, anh em bàn nhau ba ngày nữa vẫn im re thì sẽ bơi qua “thăm bẫy” xem sao và phải cẩn thận không ăn bẫy ngược của nó nếu nó là một cao thủ thực sự, một ông Thánh ông Thần đội lốt người trần chứ chả chơi đâu.., nhưng chả phải chờ tới ba ngày, sáng hôm sau đẹp trời nắng dịu nhẹ, mấy anh em vừa ăn sáng xong đang ngồi uống nước gạo rang hút thuốc rê với nhau thì nghe roành roành hai tiếng nổ gần như cùng một lúc bên kia sông, tôi vớ ống nhòm xem thì thấy khói đen bay lên đúng vị trí “bẫy thỏ” đó, anh L cho gọi ngay đơn vị bạn nhanh chóng triển khai hai tiểu đội hai ghe máy cơ động nhanh qua sông, anh em tôi cũng theo một ghe máy nữa sang xem sao, tới nơi cái nhà sàn cũ đó thì mấy tấm ván đã bay sạch, có hai tên đàn ông một tên gần như nát, còn một tên nằm ngửa phía dưới lùm cây, một cái bình tông đựng nước thủng lỗ chỗ và bẹp dúm lăn lóc cạnh đó, mấy viên đạn văng xung quanh, hai tên này mặc đồ dân sự nhưng khám trong người có cả đạn lẫn lựu đan…thôi, mày không hạ được tao thì mày chấp nhận cái kết tiên cảnh nhàn du, thiên thu phấn khởi thôi, biết sao bây giờ, chiến trận mà, xểnh một ly là đi chuyển kiếp thôi..

Sau đó thì yên ắng hẳn, chúng tôi tá túc ở đó một thời gian rồi đi nơi khác dĩ nhiên là cái phum bên sông đó vẫn bất ổn nhưng chúng tôi không bị tỉa trộm thêm lần nào nữa.

Ở những nơi đó lúc nào cũng căng thẳng thần kinh, phải nói thật lòng là tôi chẳng mấy khi nghĩ tới ngày mai hay xa hơn là tương lai, vì bất cứ ngày nào cũng có thể là ngày cuối cùng còn được thở, có rất nhiều con đường ở nơi đó dù rất ngắn thôi, nhưng vượt qua được đoạn đường đó những người lính như đạt một bước trưởng thành dài, thần kinh đã thành như những sợi dây thép hoặc như đã chạm vào sự bất tử rồi..